بهترین روش تقویت لیسنینگ انگلیسی؛ راهنمای جامع واژه‌گرد

بسیاری از زبان‌آموزان سال‌ها وقت خود را صرف مطالعه گرامر و حفظ کردن لیست‌های طولانی لغات می‌کنند، اما زمانی که در موقعیت واقعی قرار می‌گیرند یا با یک فرد بومی صحبت می‌کنند، ناگهان احساس می‌کنند که هیچ‌چیز نمی‌فهمند. این همان نقطه‌ای است که مهارت لیسنینگ (Listening) یا همان درک شنیداری به عنوان حلقه گمشده یادگیری خود را نشان می‌دهد. تقویت این مهارت تنها به معنای قرار گرفتن در معرض صداهای انگلیسی نیست، بلکه فرایندی فعالانه است که ذهن شما را برای تحلیل سریع و دقیق زبان تربیت می‌کند.

ما در سایت «واژه گرد» متوجه شده‌ایم که بزرگ‌ترین مانع در مسیر یادگیری، نبود یک برنامه اصولی است. بسیاری از افراد به سراغ روش‌های سنتی می‌روند که شاید برای دهه‌های گذشته مناسب بوده، اما در دنیای پرسرعت امروز که دسترسی به منابع بی‌نظیر وجود دارد، کارایی لازم را ندارند. در این راهنما، قصد داریم بدون پیچیدگی‌های غیرضروری، شما را با روش‌هایی آشنا کنیم که مستقیماً روی درک گوش‌های شما تأثیر می‌گذارد.

هدف ما در این مقاله، ارائه نقشه راهی است که به شما کمک کند از حالت «شنونده منفعل» به یک «شنونده فعال» تبدیل شوید. با استفاده از تکنیک‌هایی که در ادامه بررسی می‌کنیم، می‌توانید تفاوت بزرگی در توانایی درک فیلم‌ها، پادکست‌ها و مکالمات روزمره ایجاد کنید. برای دسترسی به منابع تمرینی بیشتر و تمرینات تخصصی، می‌توانید به صفحه تمرینات تقویت مهارت‌های چهارگانه در واژه گرد مراجعه کنید تا همزمان با مطالعه این متن، برنامه‌ریزی عملی خود را آغاز کنید.

اولین گام برای غلبه بر هر مشکلی، ریشه‌یابی آن است. چرا با وجود ساعت‌ها فیلم دیدن یا گوش دادن به موسیقی، هنوز هم در فهمیدن یک دیالوگ ساده در محیط واقعی دچار چالش می‌شویم؟ پاسخ در نحوه عملکرد مغز نهفته است. یادگیری زبان تنها جمع‌آوری اطلاعات نیست؛ بلکه فرایند «رمزگشایی» است. وقتی به انگلیسی گوش می‌دهید، مغز شما باید در کسری از ثانیه صداها را به کلمات، کلمات را به مفاهیم و مفاهیم را به ساختارهای منطقی تبدیل کند. اگر این فرایند تمرین نشده باشد، سرعت پایین پردازش باعث ایجاد حس کلافگی و جا ماندن از مکالمه می‌شود.

نکته حیاتی دیگر، تفاوت بین شنیدن (Hearing) و گوش دادن (Listening) است. شنیدن یک واکنش فیزیولوژیک است؛ یعنی گوش‌های شما به طور خودکار صداهای محیط را دریافت می‌کنند. اما گوش دادن یک فرایند شناختی و عمدی است. بیشتر زبان‌آموزان در دام «شنیدنِ پس‌زمینه» می‌افتند؛ به این معنا که پادکستی را روشن می‌کنند و به کارهای روزمره خود می‌پردازند، بدون اینکه ذهنشان درگیر تحلیل محتوا شود. این کار نه تنها کمکی به تقویت مهارت نمی‌کند، بلکه باعث می‌شود مغز شما صداهای انگلیسی را به مرور به عنوان «نویز محیطی» شناسایی و نادیده بگیرد.

علاوه بر این، فاکتور اضطراب نقش پررنگی در شکست‌های احتمالی دارد. وقتی در یک محیط واقعی سعی می‌کنید به صحبت‌های دیگران گوش دهید، ترس از «نفهمیدن» باعث می‌شود تمرکز شما از روی محتوای کلام به روی «ترس از اشتباه» تغییر کند. این تغییر تمرکز، عملاً بخش بزرگی از ظرفیت پردازشی مغز را اشغال کرده و اجازه نمی‌دهد کلمات را به درستی تشخیص دهید. در ادامه، بررسی می‌کنیم که چگونه می‌توان این موانع ذهنی را کنار زد.

برای درک بهتر تفاوت این دو مفهوم، می‌توانید به جدول زیر نگاه کنید:

در دنیای آموزش زبان، اصطلاح “Hearing” به فرآیند غیرارادی دریافت امواج صوتی توسط گوش اشاره دارد. تصور کنید در خیابان راه می‌روید و صدای بوق ماشین‌ها یا صحبت‌های پراکنده عابران را می‌شنوید؛ شما برای شنیدن آن‌ها تلاشی نمی‌کنید. در مقابل، “Listening” یک مهارت اکتسابی است که نیازمند توجه کامل است. در این فرآیند، ذهن شما باید بین اصوات تمایز قائل شود، لهجه‌های مختلف را تشخیص دهد و الگوهای تکرار شونده کلمات را در ذهن جای‌گذاری کند.

بزرگترین اشتباه زبان‌آموزان این است که تصور می‌کنند اگر ساعت‌ها در معرض زبان انگلیسی باشند، مهارت شنیداری‌شان به صورت جادویی رشد می‌کند. اگر این exposure یا قرار گرفتن در معرض زبان، همراه با تحلیل و درگیری ذهنی نباشد، پیشرفتی حاصل نمی‌شود. گوش دادن فعال مستلزم این است که شما در هر لحظه، کلمات را پیش‌بینی کنید، معنای جملات را بر اساس بافتار (Context) حدس بزنید و ارتباط بین کلمات را درک کنید. این همان تفاوتی است که یک فرد معمولی را از یک زبان‌آموز موفق جدا می‌کند.

برای شروع تقویت مهارت Listening به روش فعال، توصیه می‌کنیم همیشه از نکات زیر پیروی کنید:

• همیشه با محتوای کوتاه (زیر 5 دقیقه) شروع کنید تا تمرکزتان افت نکند.
• سعی کنید جملات کلیدی را در ذهن خود یا روی کاغذ بازنویسی کنید.
• در هر جلسه، یک هدف مشخص داشته باشید (مثلاً یادگیری اصطلاحات یک مکالمه خاص).

آیا تا به حال برایتان پیش آمده که هنگام صحبت با یک فرد خارجی، ناگهان احساس کنید مغزتان قفل شده و دیگر هیچ‌چیز نمی‌فهمید؟ این پدیده که به آن “فیلتر عاطفی” یا “بلوک ذهنی” می‌گویند، یکی از بزرگترین موانع در راه تقویت درک شنیداری است. وقتی اضطرابِ “متوجه نشدن” یا “اشتباه فهمیدن” در شما ایجاد می‌شود، سیستم عصبی‌تان وارد وضعیت دفاعی شده و منابع ذهنی‌تان را از بخش پردازش زبان به بخش مدیریت استرس منتقل می‌کند. در نتیجه، حتی کلمات ساده‌ای را که به‌خوبی بلد هستید، دیگر نمی‌توانید در جمله تشخیص دهید.

مدیریت اضطراب به معنای حذف کامل آن نیست، بلکه به معنای پذیرش این حقیقت است که «نفهمیدن بخشی از فرایند یادگیری است». اگر شما در یک مکالمه، ۵۰ درصد محتوا را متوجه شدید، این به معنای شکست نیست؛ بلکه به معنای آن است که شما ۵۰ درصدِ دیگر را فرصت دارید تا با تمرین بیشتر کشف کنید. زبان‌آموزان موفق کسانی هستند که به جای تمرکز بر کلماتی که نمی‌فهمند، بر کلماتی که تشخیص می‌دهند تکیه کرده و با استفاده از سرنخ‌های محیطی، معنای کلی را استخراج می‌کنند.

برای غلبه بر این اضطراب در حین تمرین لیسنینگ، پیشنهاد می‌کنیم از استراتژی‌های زیر استفاده کنید:

• پذیرش ناقص بودن: به خودتان اجازه دهید که هر کلمه را نفهمید؛ تمرکز را روی درک پیام اصلی (Main Idea) بگذارید.
• کنترل سرعت: در منابع آموزشی آنلاین، سرعت پخش صدا را روی 0.75 یا 0.8 تنظیم کنید تا فشار روانی کمتری به مغز وارد شود.
• محیط امن: تمرینات خود را ابتدا در محیطی که احساس راحتی دارید انجام دهید، نه در موقعیت‌های استرس‌زای اجتماعی.

در نهایت، به یاد داشته باشید که مغز شما مانند یک عضله عمل می‌کند. همان‌طور که در ورزش برای عضله‌سازی نیاز به تکرار و کمی فشار دارید، در زبان هم باید این چالش‌های اضطراب‌آور را با تکرار مداوم به محیطی امن تبدیل کنید. هر چقدر بیشتر در معرض زبان قرار بگیرید، مغز شما «عادی‌تر» به این صداها واکنش نشان داده و در نتیجه، اضطراب به مرور جای خود را به اعتمادبه‌نفس می‌دهد.

اکنون که با موانع ذهنی آشنا شدید، وقت آن است که ابزارهای عملی را به دست بگیرید. تقویت لیسنینگ صرفاً با گوش دادنِ ساده به دست نمی‌آید، بلکه نیازمند مداخلات فعالانه است. تکنیک‌هایی که در اینجا معرفی می‌کنیم، در سراسر جهان توسط زبان‌آموزان برتر استفاده شده و ریشه در اصول علمی یادگیری زبان دارند. این متدها به مغز کمک می‌کنند تا تفاوت‌های ظریف بین صداها، لهجه‌ها و سرعت‌های مختلف بیان را به دقت پردازش کند و آن‌ها را در حافظه بلندمدت ثبت نماید.

نکته مهم این است که نباید همه این تکنیک‌ها را همزمان انجام دهید. بهترین روش این است که هر تکنیک را به مدت یک هفته به عنوان بخشی از روتین روزانه خود تست کنید و ببینید کدام‌یک برای سبک یادگیری شما جذاب‌تر و اثربخش‌تر است. به یاد داشته باشید که استمرار در انجام یک تکنیک ساده، بسیار تأثیرگذارتر از انجامِ پراکنده چندین روش پیچیده است. در ادامه، هر یک از این متدها را به صورت تخصصی بررسی خواهیم کرد.

علاوه بر این تکنیک‌ها، برای دسترسی به محتواهای صوتی استاندارد جهت تمرین این روش‌ها، می‌توانید به آرشیو مقالات ما در بخش منابع آموزشی سایت واژه گرد سر بزنید. در آنجا محتواهای دسته‌بندی شده‌ای را قرار داده‌ایم که دقیقاً برای پیاده‌سازی همین تکنیک‌های «گوش دادن فعال» طراحی شده‌اند و می‌توانند مکمل این تمرینات باشند.

تکنیک سایه، یکی از پیشرفته‌ترین و در عین حال ساده‌ترین روش‌ها برای تقویت هماهنگی بین گوش و زبان است. در این روش، شما به یک فایل صوتی گوش می‌دهید و دقیقاً با فاصله زمانی بسیار کوتاه (کمتر از یک ثانیه)، همان کلمات را به صورت شفاهی تکرار می‌کنید. تصور کنید سایه‌ای هستید که پشت سر گوینده حرکت می‌کنید؛ شما باید نه تنها کلمات، بلکه ریتم، لحن، استرس کلمات و حتی مکث‌های گوینده را مو به مو تقلید کنید. این کار باعث می‌شود مغز شما مجبور شود به جزئیات ریزِ صداهای انگلیسی که قبلاً آن‌ها را نادیده می‌گرفت، دقت کند.

برای اجرای این تکنیک، حتماً از فایل‌هایی استفاده کنید که متن (Transcript) آن‌ها در دسترس است. در مراحل اولیه، پیشنهاد می‌شود متن را جلوی خود بگذارید و همزمان با گوش دادن، آن را بخوانید. پس از چند بار تمرین، متن را کنار بگذارید و سعی کنید فقط با تکیه بر شنوایی، گوینده را دنبال کنید. این تمرین نه تنها درک شنیداری شما را به شدت بالا می‌برد، بلکه به طور ناخودآگاه لهجه و سرعت بیان شما را نیز به یک گوینده بومی نزدیک‌تر می‌کند.

این روش به ویژه برای کسانی که احساس می‌کنند در درک “اتصال کلمات” (Connected Speech) ضعیف هستند، معجزه می‌کند. در انگلیسی، وقتی کلمات کنار هم قرار می‌گیرند، گاهی صدای انتهای یک کلمه با ابتدای کلمه بعدی ادغام می‌شود که باعث می‌شود تشخیص کلمات سخت شود. با تمرین Shadowing، گوش شما به مرور این الگوهای اتصالی را شناسایی کرده و دیگر آن‌ها را به عنوان کلمات نامفهوم درک نخواهد کرد.

بسیاری از افراد تصور می‌کنند دیکته نوشتن یک تمرین قدیمی و مربوط به مدرسه است، اما در یادگیری زبان، این تکنیک یکی از قدرتمندترین ابزارها برای تقویت دقت در لیسنینگ محسوب می‌شود. در دیکته‌نویسی فعال، شما یک فایل صوتی کوتاه (مثلاً یک پاراگراف از یک پادکست) را پخش می‌کنید و سعی می‌کنید هر آنچه می‌شنوید را یادداشت کنید. این کار باعث می‌شود مغز شما از حالت استراحت خارج شده و مجبور شود تک‌تک صداها، حروف اضافه و زمان‌های افعال را تحلیل کند.

پس از اینکه متن را نوشتید، آن را با متن اصلی مقایسه کنید. جاهایی که اشتباه کرده‌اید، دقیقاً همان نقاط ضعف شنیداری شما هستند؛ شاید شما صدای “s” آخر کلمات جمع را نمی‌شنوید یا در تشخیص افعال زمان گذشته مشکل دارید. با شناسایی این الگوهای غلط، می‌توانید روی همان بخش‌ها تمرکز کنید و ضعف‌های خود را با دقت بالا برطرف کنید. این فرایند “خطایابی” کلید اصلی پیشرفت در این تکنیک است.

برای اینکه این تمرین برای شما جذاب‌تر باشد، از جدول زیر برای تحلیل خطاهای خود استفاده کنید تا روند پیشرفت‌تان کاملاً مشخص باشد:

توصیه می‌کنیم این کار را هفته‌ای دو بار انجام دهید. انتخاب محتوای کوتاه (بین ۳۰ تا ۶۰ ثانیه) کافی است. کیفیتِ انجام این تمرین بسیار مهم‌تر از کمیت آن است، بنابراین سعی نکنید در هر نوبت فایل‌های خیلی طولانی را دیکته کنید، زیرا خستگی ذهنی باعث کاهش دقت شما خواهد شد.

بسیاری از زبان‌آموزان وسواس عجیبی برای مصرف مداوم محتوای جدید دارند. آن‌ها فکر می‌کنند اگر یک پادکست یا فیلم را دوباره گوش دهند، وقتشان تلف می‌شود. اما واقعیت این است که درک عمیق، در تکرار نهفته است. وقتی برای بار اول به یک فایل گوش می‌دهید، بخش زیادی از انرژی ذهنی شما صرف حدس زدن معنای کلمات ناآشنا می‌شود. اما در دفعات دوم و سوم، ذهن شما دیگر درگیر واژگان نیست و می‌تواند روی ساختار جملات، لحن احساسی گوینده و نکات ظریف گرامری تمرکز کند.

این روش به “غوطه‌وری تدریجی” معروف است. پیشنهاد می‌کنیم یک فایل صوتی یا تصویری ۵ دقیقه‌ای انتخاب کنید و آن را ۳ بار با اهداف مختلف گوش دهید. در مرحله اول، فقط سعی کنید موضوع کلی را بفهمید. در مرحله دوم، روی جزئیات و کلمات کلیدی تمرکز کنید. و در مرحله سوم، سعی کنید متن را بدون نگاه کردن به زیرنویس، کاملاً تحلیل کنید. این تکرار باعث می‌شود الگوهای زبانی در حافظه بلندمدت شما حک شوند.

برای پیاده‌سازی اصولی این تکنیک، می‌توانید این چک‌لیست را دنبال کنید:

• انتخاب یک محتوای جذاب و مورد علاقه (برای جلوگیری از خستگی).
• گوش دادن اول بدون متن؛ گوش دادن دوم با متن؛ گوش دادن سوم بدون متن و همراه با سایه‌زنی.
• یادداشت کردن کلمات جدیدی که در تکرار دوم و سوم متوجه معنای آن‌ها شدید.

این شیوه نه تنها اعتمادبه‌نفس شما را افزایش می‌دهد، بلکه باعث می‌شود بعد از مدتی، جملات پیچیده را بسیار راحت‌تر از قبل پردازش کنید. هرچه بیشتر با یک فایل صوتی وقت بگذرانید، ارتباط صمیمانه‌تری با آن محتوا برقرار می‌کنید و این امر یادگیری را بسیار لذت‌بخش‌تر می‌کند.

اشتباه در انتخاب منبع، دلیل اصلی دلسرد شدن بسیاری از زبان‌آموزان است. انتخاب منبعی که بسیار فراتر از سطح شماست، مانند این است که سعی کنید قبل از یادگیری دوچرخه‌سواری، در یک مسابقه دوچرخه‌سواری کوهستان شرکت کنید؛ نتیجه آن جز زمین خوردن و ناامیدی نخواهد بود. برای تقویت اصولی لیسنینگ، شما باید در منطقه‌ای باشید که به آن “منطقه رشد تقریبی” می‌گویند؛ یعنی محتوایی که کمی از سطح فعلی شما بالاتر است تا به شما فشار بیاورد، اما آن‌قدر سخت نیست که کاملاً ناامید شوید.

سطح‌بندی منابع باید بر اساس نیاز و علایق شما باشد. کسی که به اخبار علاقه دارد نباید وقت خود را صرف دیدن انیمیشن‌های کودکانه کند، و کسی که قصد دارد برای آزمون‌های آکادمیک آماده شود، نباید فقط به موسیقی‌های پاپ بسنده کند. در «واژه گرد»، ما همواره توصیه می‌کنیم تعادلی بین “محتوای تفریحی” و “محتوای آموزشی” برقرار کنید تا مغز شما همزمان لذت ببرد و آموزش ببیند.

در ادامه، منابع پیشنهادی برای سطوح مختلف را دسته‌بندی کرده‌ایم تا بتوانید هوشمندانه‌تر انتخاب کنید. فراموش نکنید که ثبات در انتخاب منبع، از خودِ آن منبع مهم‌تر است. پیشنهاد می‌کنیم حداقل به مدت یک ماه از منابعی که انتخاب می‌کنید استفاده کنید تا به لحن گوینده و ساختار محتوا عادت کنید.

برای شروع، پادکست‌هایی که مخصوص زبان‌آموزان تولید شده‌اند، بهترین انتخاب هستند. این پادکست‌ها معمولاً با سرعت کنترل‌شده‌ای صحبت می‌کنند و موضوعات آن‌ها به گونه‌ای طراحی شده که دایره لغات عمومی شما را تقویت کند. برای سطح مبتدی، به دنبال پادکست‌هایی باشید که داستان‌گویی ساده دارند یا به صورت سوال و جواب پیش می‌روند. این ساختار کمک می‌کند تا مغز شما درگیر جریان داستان شود و بدون فشار اضافی، کلمات را در ذهن جای دهد.

در سطح متوسط، می‌توانید به سراغ پادکست‌هایی بروید که درباره مسائل روزمره یا سبک زندگی صحبت می‌کنند. در این مرحله، باید کم‌کم گوش خود را به لهجه‌های مختلف و اصطلاحات عامیانه عادت دهید. یادتان باشد که هدف در اینجا، درکِ محتوای کلی است؛ بنابراین اگر گاهی کلمه‌ای را نفهمیدید، اصلاً متوقف نشوید و اجازه دهید جریان صدا ادامه پیدا کند. برای پیدا کردن این پادکست‌ها، می‌توانید از اپلیکیشن‌های پخش پادکست استفاده کرده و عباراتی مانند “English for beginners” یا “Slow English” را جستجو کنید.

در نهایت، انتخاب منبع باید لذت‌بخش باشد. اگر از گوش دادن به پادکستی خسته می‌شوید، آن را به زور ادامه ندهید. تنوع بسیار زیاد است؛ پادکست مورد علاقه خود را پیدا کنید که موضوعات آن برایتان جذاب است تا ناخودآگاه مشتاق شنیدن قسمت‌های بعدی آن باشید.

وقتی به سطح پیشرفته رسیدید، وقت آن است که سراغ منابع واقعی (Authentic Materials) بروید. اخبار و مستندها به دلیل دارا بودن دایره لغات تخصصی، سرعت گفتار طبیعی و گاهی موضوعات پیچیده، بهترین ابزار برای به چالش کشیدن مغز شما هستند. در اخبار، با واژگان سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آشنا می‌شوید که در مکالمات روزمره کاربرد دارند، در حالی که مستندها شما را با مباحث علمی، تاریخی یا جغرافیایی روبرو می‌کنند.

مزیت بزرگ مستندها، تصویرمحور بودن آن‌هاست. تصاویر به شما کمک می‌کنند تا بدون نیاز به ترجمه، معنای لغات دشوار را از طریق بافتار بصری درک کنید. این موضوع باعث می‌شود حافظه تصویری شما در کنار حافظه شنیداری فعال شود و یادگیری بسیار عمیق‌تر صورت بگیرد. پیشنهاد می‌کنیم مستندهای کوتاه را انتخاب کنید تا بتوانید تمرکز خود را در تمام مدت حفظ کنید.

برای بهره‌وری بیشتر، پیشنهاد می‌کنیم از تکنیک “خلاصه نویسی شفاهی” استفاده کنید. بعد از تماشای یک بخش از مستند یا گوش دادن به یک خبر، سعی کنید در حد یک دقیقه، خلاصه آنچه فهمیدید را برای خودتان بازگو کنید. این کار به شما ثابت می‌کند که تا چه حد واقعاً مطلب را درک کرده‌اید و به شما در تقویت مهارت Speaking نیز کمک شایانی خواهد کرد.

برای تبدیل شدن به یک شنونده حرفه‌ای، نیاز به نظم دارید. در دو هفته اول، تمرکز اصلی شما باید بر ایجاد عادت باشد. روزانه فقط ۱۵ دقیقه اختصاص دهید و منبعی را انتخاب کنید که واقعاً به آن علاقه دارید. در این مرحله، هدف این نیست که همه چیز را بفهمید، بلکه هدف این است که مغز شما به شنیدن صداهای انگلیسی عادت کند. سعی کنید در پایان هر هفته، یک بخش کوتاه را که گوش داده‌اید، سایه‌زنی کنید.

در دو هفته دوم، سطح چالش را کمی بالاتر ببرید. حالا زمان آن است که به سراغ منابع کمی سخت‌تر بروید و تکنیک دیکته‌نویسی را برای بخش‌های کوتاهی از متن انجام دهید. سعی کنید در این مدت، تحلیل کلمات جدیدی که می‌شنوید را جدی‌تر بگیرید. اگر در طول این ۳۰ روز بتوانید به این برنامه پایبند بمانید، متوجه تفاوت خیره‌کننده‌ای در درک شنیداری خود خواهید شد. مهم‌ترین نکته این است که به خودتان سخت نگیرید و مسیر یادگیری را به یک عادت لذت‌بخش تبدیل کنید.

تقویت مهارت لیسنینگ، فرآیندی نیست که یک‌شبه اتفاق بیفتد، اما با ابزارهای درستی که در این مقاله بررسی کردیم، قطعاً امکان‌پذیر است. از تکنیک‌های سایه‌زنی و دیکته‌نویسی گرفته تا انتخاب منابع هوشمندانه، همه و همه راهکارهایی هستند که شما را از یک شنونده منفعل به یک شنونده فعال و مسلط تبدیل می‌کنند. فراموش نکنید که زبان، ابزاری برای ارتباط است و گوش دادن، پایه و اساس این ارتباط محسوب می‌شود.

پیشنهاد می‌کنیم همین امروز اولین قدم را بردارید. یک منبع کوتاه انتخاب کنید، تکنیک پیشنهادی ما را روی آن پیاده کنید و شاهد پیشرفت تدریجی خود باشید. در سایت «واژه گرد»، ما همراه شما هستیم تا در تمامی مراحل یادگیری زبان، منابع و راهنمایی‌های لازم را در اختیارتان قرار دهیم. اگر تجربه‌ای در استفاده از این تکنیک‌ها دارید یا منبع خاصی را می‌شناسید که به تقویت شما کمک کرده، حتماً در بخش نظرات با ما و سایر دوستان به اشتراک بگذارید.